فود گرید چیست و چگونه ظرف مناسب مواد غذایی را تشخیص دهیم؟

وقتی قرار است یک ماده غذایی برای مدت مشخصی داخل یک ظرف پلاستیکی نگهداری یا حمل شود، فقط شکل ظاهری، ظرفیت یا حتی جنس پلاستیک ظرف اهمیت ندارد.

ماده اولیه، افزودنی های مورد استفاده، رنگ، فرآیند تولید، شرایط نگهداری و نوع ماده غذایی همگی می توانند بر مناسب بودن ظرف برای تماس با غذا اثر بگذارند. به همین دلیل اصطلاح فود گرید در صنعت بسته بندی مواد غذایی اهمیت زیادی پیدا کرده است.

وقتی قرار است یک ماده غذایی برای مدت مشخصی داخل یک ظرف پلاستیکی نگهداری یا حمل شود، فقط شکل ظاهری، ظرفیت یا حتی جنس پلاستیک ظرف اهمیت ندارد.

ماده اولیه، افزودنی های مورد استفاده، رنگ، فرآیند تولید، شرایط نگهداری و نوع ماده غذایی همگی می توانند بر مناسب بودن ظرف برای تماس با غذا اثر بگذارند. به همین دلیل اصطلاح فود گرید در صنعت بسته بندی مواد غذایی اهمیت زیادی پیدا کرده است.

در این مقاله از دسته صنایع و کاربردهای بسته‌ بندی مرتبط با مواد غذایی و روغن خوراکی از سرثی مقالات زرپلاست با ما همراه باشید.

فود گرید چیست؟

فود گرید اصطلاحی است که برای مواد و محصولاتی به کار می رود که برای استفاده در تماس با مواد غذایی مناسب در نظر گرفته شده اند. این مفهوم فقط به نام یک پلیمر خاص محدود نمی شود بلکه ترکیب ماده، مواد افزودنی، فرآیند ساخت و شرایط استفاده از محصول نیز اهمیت دارد.

در واقع یک ظرف زمانی می تواند برای کاربرد غذایی مناسب باشد که مشخصات آن با شرایط موردنظر برای تماس با غذا هماهنگ باشد. برای نمونه ظرفی ممکن است برای نگهداری یک محصول غذایی در دمای محیط مناسب باشد اما همان ظرف لزوما برای پر کردن با ماده بسیار داغ یا استفاده در شرایط دمایی متفاوت مناسب نیست.

چرا فود گرید بودن ظرف برای مواد غذایی اهمیت دارد؟

ظرف مستقیما با محصول غذایی در تماس است و بنابراین کیفیت آن می تواند بر سلامت، کیفیت و ویژگی های محصول اثر بگذارد. انتخاب ظرف نامناسب ممکن است احتمال آلودگی یا انتقال ناخواسته برخی ترکیبات از بسته بندی به ماده غذایی را افزایش دهد و حتی در برخی شرایط روی طعم، بو یا ظاهر محصول اثر بگذارد.

به همین دلیل در انتخاب بسته بندی غذایی، نباید صرفا به مقاومت یا ظاهر ظرف توجه کرد. در اتحادیه اروپا نیز مواد در تماس با غذا باید به گونه ای باشند که استفاده از آنها برای سلامت انسان خطر ایجاد نکند و ترکیبات آنها نباید باعث تغییر نامطلوب در ترکیب، طعم یا بوی غذا شوند. 

فود گرید بودن فقط به جنس پلاستیک مربوط نیست

ممکن است دو ظرف هر دو از یک پلیمر ساخته شده باشند اما برای یک کاربرد یکسان طراحی نشده باشند. تفاوت در مواد اولیه، افزودنی ها، رنگ، ساختار محصول، فرآیند تولید و شرایط استفاده می تواند باعث تفاوت در کاربرد نهایی آنها شود.

بنابراین عبارت این ظرف از HDPE ساخته شده است به تنهایی برای نتیجه گیری درباره مناسب بودن آن برای مواد غذایی کافی نیست.

ظروف فود گرید چه ویژگی هایی دارند؟

یک ظرف مناسب تماس با مواد غذایی باید متناسب با کاربرد طراحی شده باشد و الزامات مربوط به ایمنی و بهداشت آن کاربرد را برآورده کند. در کنار جنس ماده، تمیزی فرآیند تولید، کیفیت سطح داخلی، مواد اولیه و شرایط استفاده نیز اهمیت دارند. ویژگی های زیر از مهم ترین مواردی هستند که هنگام بررسی یک ظرف برای کاربرد غذایی باید مورد توجه قرار گیرند:

تفاوت ظرف فود گرید با ظرف پلاستیکی معمولی چیست؟

مهم ترین تفاوت در کاربرد تعریف شده برای محصول است. یک ظرف پلاستیکی معمولی ممکن است از نظر ظاهری بسیار شبیه ظرف فود گرید باشد، اما این شباهت به معنی یکسان بودن کاربرد آنها نیست.

ظرفی که برای مواد صنعتی، شوینده یا مواد شیمیایی ساخته شده است نباید صرفا به دلیل پلاستیکی بودن یا شباهت ظاهری، برای نگهداری مواد غذایی استفاده شود. در مقابل، ظرفی که برای تماس با غذا طراحی و مشخص شده است، بر اساس کاربرد غذایی موردنظر انتخاب می شود.

آیا Food Safe و Food Grade یک معنی دارند؟

این دو اصطلاح در گفتار عمومی گاهی به جای یکدیگر استفاده می شوند، اما بهتر است هنگام خرید صرفا به وجود یکی از این عبارات روی محصول اکتفا نکنید. مهم تر از نام اصطلاح، مستندات و کاربردی است که تولیدکننده برای محصول اعلام کرده است.

برای یک خرید صنعتی، باید مشخص باشد ظرف برای چه نوع ماده غذایی و تحت چه شرایطی طراحی شده است. در مقررات مواد در تماس با غذا نیز شرایط استفاده، نوع ماده غذایی و ترکیبات مورد استفاده می توانند در ارزیابی مناسب بودن محصول نقش داشته باشند.

آیا BPA Free به معنی فود گرید بودن است؟

خیر. BPA Free و Food Grade دو مفهوم یکسان نیستند. BPA Free به نبود یا عدم استفاده از بیسفنول A در شرایط مشخص مربوط می شود، در حالی که فود گرید بودن موضوع گسترده تری است و به مناسب بودن ماده یا محصول برای تماس با غذا در کاربرد موردنظر مربوط می شود.

بنابراین یک ظرف را نباید صرفا به دلیل داشتن عبارت BPA Free برای همه کاربردهای غذایی مناسب دانست.

کدام پلاستیک ها برای بسته بندی مواد غذایی استفاده می شوند؟

پلاستیک های مختلفی در صنعت بسته بندی مواد غذایی استفاده می شوند و انتخاب آنها به نوع محصول، شکل بسته بندی و شرایط استفاده بستگی دارد. HDPE، PP و PET از جمله پلیمرهای شناخته شده در این حوزه هستند، اما مناسب بودن یک محصول نهایی فقط از روی نام پلیمر قابل تشخیص نیست.

برای مثال HDPE در تولید برخی بطری ها و ظروف مورد استفاده قرار می گیرد PP در برخی ظروف و درپوش ها کاربرد دارد و PET در بسیاری از بطری ها و بسته بندی های شفاف دیده می شود. هرکدام کاربردها و محدودیت های خاص خود را دارند.

چرا HDPE در ظروف غذایی کاربرد دارد؟

HDPE به دلیل ترکیبی از استحکام مناسب، وزن نسبتا کم، مقاومت در برابر رطوبت و قابلیت تولید به شکل های مختلف، در تولید برخی ظروف و بسته بندی های غذایی مورد استفاده قرار می گیرد.

در حوزه صنعتی، این ویژگی ها باعث شده اند HDPE برای تولید محصولاتی مانند بطری، گالن و برخی ظروف نگهداری مایعات گزینه ای کاربردی باشد. با این حال ساخته شدن ظرف از HDPE به تنهایی به معنی مناسب بودن آن برای هر ماده غذایی نیست و باید مشخصات محصول نهایی و کاربرد اعلام شده توسط تولیدکننده بررسی شود.

ظروف فود گرید برای چه مواد غذایی استفاده می شوند؟

ظروف مناسب تماس با غذا می توانند در بسته بندی و نگهداری طیف متنوعی از محصولات غذایی استفاده شوند. انتخاب ظرف باید بر اساس ویژگی های همان محصول انجام شود زیرا یک ماده غذایی ممکن است اسیدی، چرب، آبکی، خشک یا دارای شرایط نگهداری متفاوت باشد.

برای مثال نوع ظرف مورد استفاده برای روغن خوراکی لزوما با ظرف مناسب یک محصول خشک یکسان نیست. همچنین دمای پر کردن و نگهداری می تواند در انتخاب بسته بندی نقش داشته باشد.

چگونه ظرف فود گرید مناسب انتخاب کنیم؟

انتخاب ظرف مناسب بهتر است از خود ماده غذایی شروع شود، نه از شکل یا قیمت ظرف. ابتدا باید مشخص شود چه ماده ای قرار است داخل ظرف قرار بگیرد، سپس شرایط پر کردن، نگهداری، حمل و مدت زمان تماس بررسی شود.

نوع ماده غذایی را مشخص کنید

ماهیت ماده غذایی اولین عامل مهم است. میزان چربی، اسیدیته، رطوبت و سایر ویژگی های محصول می توانند بر انتخاب بسته بندی اثر بگذارند. در راهنماهای رسمی تماس با غذا نیز انواع مختلف مواد غذایی و شرایط استفاده به صورت جداگانه در نظر گرفته می شوند. 

دمای پر کردن و نگهداری را بررسی کنید

ظرفی که برای نگهداری در دمای محیط مناسب است لزوما برای پر کردن با ماده داغ یا فرآیندهای حرارتی مناسب نیست. بنابراین دمای واقعی استفاده باید پیش از خرید مشخص شود.

مدت زمان تماس را در نظر بگیرید

بین یک بسته بندی برای تماس کوتاه مدت و ظرفی که قرار است محصول برای مدت طولانی در آن باقی بماند، ممکن است الزامات متفاوتی وجود داشته باشد. هرچه مدت تماس و شرایط استفاده مشخص تر باشد، انتخاب ظرف نیز دقیق تر خواهد بود.

اطلاعات فنی تولید کننده را بررسی کنید

یکی از مطمئن ترین روش ها برای خرید صنعتی، دریافت اطلاعات فنی و کاربرد اعلام شده توسط تولید کننده است. این اطلاعات می تواند مشخص کند محصول برای چه نوع تماس و چه شرایطی در نظر گرفته شده است.

آیا علامت بازیافت روی ظرف یعنی ظرف فود گرید است؟

خیر. علامت یا کد بازیافت بیشتر برای شناسایی نوع پلاستیک و مدیریت فرآیند بازیافت کاربرد دارد و به تنهایی اثبات نمی کند که ظرف برای تماس با مواد غذایی مناسب است.

برای نمونه، دیدن یک کد مربوط به HDPE یا PP نباید به این نتیجه منجر شود که هر محصول ساخته شده از آن پلیمر برای نگهداری غذا مناسب است. کاربرد محصول نهایی و مشخصات تولیدکننده اهمیت بیشتری دارند.

هنگام خرید ظروف فود گرید به چه نکاتی توجه کنیم؟

خرید یک ظرف غذایی برای استفاده صنعتی بهتر است صرفا براساس قیمت یا ظاهر انجام نشود. نوع محصول، ظرفیت، شرایط استفاده و اطلاعات فنی باید در کنار یکدیگر بررسی شوند.

اشتباهات رایج در انتخاب ظرف برای مواد غذایی

یکی از رایج ترین اشتباهات این است که خریدار تنها براساس جنس پلاستیک تصمیم بگیرد. برای مثال ممکن است گفته شود ظرف HDPE است، پس برای غذا مناسب است در حالی که جنس ماده فقط یکی از عوامل انتخاب است.

اشتباه دیگر استفاده از ظروفی است که قبلا برای مواد صنعتی یا شیمیایی استفاده شده اند. حتی اگر ظاهر چنین ظرفی سالم باشد، استفاده مجدد از آن برای مواد غذایی می تواند تصمیم مناسبی نباشد.

قرار دادن مواد داغ در ظرفی که برای چنین شرایطی طراحی نشده، استفاده از ظرف آسیب دیده و انتخاب محصول صرفا براساس ظرفیت یا قیمت نیز از خطاهای رایج هستند.

آیا می توان از ظروف صنعتی برای مواد غذایی استفاده کرد؟

صرفا صنعتی بودن یک ظرف به معنی نامناسب بودن آن برای غذا نیست و برعکس، صرفا پلاستیکی بودن آن نیز مناسب بودنش را ثابت نمی کند. معیار اصلی، کاربرد تعریف شده و مشخصات محصول است.

اگر یک ظرف صنعتی مشخصا برای تماس با مواد غذایی طراحی و عرضه شده باشد می توان آن را براساس اطلاعات تولید کننده بررسی کرد. اما استفاده از یک ظرف صنعتی که برای مواد شیمیایی، شوینده یا سایر مواد غیر غذایی تولید شده است برای نگهداری غذا توصیه نمی شود.

آیا می توان ظروف فود گرید را دوباره استفاده کرد؟

این موضوع به طراحی ظرف و کاربرد اعلام شده آن بستگی دارد. همه ظروف غذایی برای استفاده مکرر طراحی نشده اند و حتی ظروفی که قابلیت استفاده مجدد دارند نیز باید در شرایط مناسب تمیز و نگهداری شوند.

برای کاربرد صنعتی، بهتر است قبل از استفاده مجدد مشخص شود که تولید کننده ظرف، استفاده چندباره آن را مجاز دانسته یا خیر و آیا شرایط شستشو و استفاده مجدد با طراحی ظرف سازگار است.

فود گرید بودن چه مزیتی برای صنایع غذایی دارد؟

استفاده از ظرف مناسب تماس با غذا می تواند به کاهش ریسک های مرتبط با بسته بندی، حفظ بهتر کیفیت محصول و ایجاد اطمینان بیشتر در زنجیره تولید و توزیع کمک کند. در سیستم های قانونی مواد در تماس با غذا، موضوعاتی مانند انتقال ترکیبات از بسته بندی به غذا و تاثیر احتمالی آنها بر سلامت و کیفیت محصول مورد توجه قرار می گیرند.

از دید یک مدیر خرید نیز انتخاب درست ظرف می تواند به کاهش مشکلاتی مانند نشتی، آسیب بسته بندی، افت کیفیت محصول و برگشت کالا کمک کند.

چطور ظرف مناسب را بر اساس کاربرد انتخاب کنیم؟

انتخاب ظرف مناسب زمانی دقیق تر می شود که چند عامل به صورت همزمان بررسی شوند. جدول زیر یک مسیر ساده برای تصمیم گیری اولیه ارائه می کند.

مخازن فود گرید برای ذخیره آب آشامیدنی

یکی از کاربردهای پلی‌ اتیلن فود گرید، تولید مخازن مناسب برای نگهداری آب آشامیدنی است. در انتخاب این مخازن، علاوه بر Food Grade بودن مواد اولیه، باید ظرفیت موردنیاز، تعداد لایه‌ها، ابعاد محصول و فضای نصب نیز بررسی شود.

برای ذخیره محدود آب یا استفاده در فضاهای کم‌ ارتفاع، مخزن ۵۰۰ لیتری افقی قابل بررسی است. طراحی افقی این محصول باعث می‌شود در محل‌هایی که محدودیت ارتفاع دارند، امکان جانمایی مناسب‌ تری داشته باشد.

اگر به ظرفیت بیشتری برای ساختمان، ویلا یا فضای خدماتی نیاز باشد، مخزن ۱۰۰۰ لیتری افقی یکی از ظرفیت‌ های اصلی زرپلاست محسوب می‌شود. پیش از انتخاب این مدل باید ابعاد مخزن و مسیر انتقال آن تا محل نصب اندازه‌ گیری شود.

برای مصارفی که حجم ذخیره آب بالاتری دارند، می‌توان مشخصات مخزن ۲۰۰۰ لیتری افقی را بررسی کرد. انتخاب این ظرفیت باید با توجه به میزان مصرف، فضای قابل‌ استفاده و مقاومت سطح زیر مخزن انجام شود.

در پروژه‌هایی با نیاز به ذخیره حجم زیاد آب، مخزن ۳۰۰۰ لیتری افقی گزینه ظرفیت بالاتر این مجموعه است. برای این مدل، بررسی دقیق طول، عرض، ارتفاع، مسیر ورود و توان سطح محل نصب اهمیت بیشتری دارد.

فود گرید بودن مواد اولیه به‌ تنهایی برای انتخاب مخزن کافی نیست؛ مشخصات همان محصول، ساختار لایه‌ها، شرایط نگهداری آب و الزامات نصب نیز باید پیش از سفارش بررسی شوند.

فود گرید بودن ظرف

فود گرید بودن را نباید صرفا یک برچسب تبلیغاتی یا نامی برای یک نوع پلاستیک در نظر گرفت. مناسب بودن یک ظرف برای مواد غذایی نتیجه هماهنگی میان ماده اولیه، طراحی، فرآیند تولید و شرایط واقعی استفاده است.

اگر برای خرید یک گالن، بطری، دبه یا ظرف پلاستیکی صنعتی با کاربرد غذایی تصمیم می گیرید، ابتدا نوع ماده غذایی و شرایط استفاده را مشخص کنید و سپس درباره جنس، کاربرد اعلام شده و اطلاعات فنی ظرف تصمیم بگیرید. به این ترتیب به جای انتخاب صرفا براساس ظاهر یا نام پلیمر، بسته بندی را براساس نیاز واقعی محصول انتخاب خواهید کرد.

سوالات متداول