FDA مخفف Food and Drug Administration یا سازمان غذا و داروی ایالات متحده است؛ یک سازمان دولتی که در حوزه سلامت عمومی و نظارت بر گروه های مختلفی از محصولات فعالیت می کند. مواد غذایی، داروها، تجهیزات پزشکی، محصولات آرایشی و برخی مواد مورد استفاده در بسته بندی و تماس با غذا از حوزه های مرتبط با فعالیت این سازمان هستند.
در صنعت بسته بندی نام FDA بیشتر زمانی مطرح می شود که ظرف، درب یا سایر اجزای بسته بندی با مواد غذایی تماس دارند. نکته مهم این است که FDA صرفا به جنس کلی ظرف مانند PET یا PP توجه نمی کند بلکه مواد تشکیل دهنده، کاربرد مورد نظر و شرایط استفاده نیز در تعیین وضعیت یک ماده در تماس با غذا اهمیت دارند.
در این مقاله از دسته پایداری، بازیافت و محیط زیست و تولید، فناوری و کیفیت مرتبط با استانداردها، آزمون و کنترل کیفیت از سری مقالات زرپلاست با ما همراه باشید.
FDA چیست؟
یکی از سازمان های دولتی ایالات متحده در حوزه سلامت عمومی است. دامنه فعالیت آن گسترده است و گروه های مختلفی از محصولات تحت قوانین و مقررات مرتبط با این سازمان قرار می گیرند. نام FDA را فقط روی موضوعات مربوط به دارو نمی بینیم و در صنایع غذایی، تجهیزات پزشکی، محصولات آرایشی و بسته بندی نیز با آن مواجه می شویم.
نوع نظارت FDA برای همه این گروه ها یکسان نیست. مشاهده عبارت FDA در کنار نام یک محصول به این معنی نیست که آن محصول حتما فرایند مشخص و یکسانی از تایید FDA را طی کرده است. نوع محصول و مقررات مربوط به همان گروه باید جداگانه بررسی شوند. برای آشنایی کلی برخی از حوزه های مرتبط با فعالیت FDA در جدول زیر آمده اند:
| حوزه | نمونه محصولات یا موضوعات مرتبط |
| مواد غذایی | ایمنی و مقررات مرتبط با مواد غذایی |
| داروها | داروهای انسانی و برخی الزامات مرتبط با آنها |
| تجهیزات پزشکی | گروه های مختلف تجهیزات پزشکی |
| محصولات آرایشی | مقررات و الزامات مرتبط با محصولات آرایشی |
| بسته بندی مواد غذایی | مواد و اجزایی که ممکن است با غذا تماس داشته باشند |
| مواد در تماس با غذا | پلیمرها، افزودنی ها، چسب ها، رنگ ها و سایر مواد مرتبط با کاربرد مشخص |
FDA چه ارتباطی با بسته بندی مواد غذایی دارد؟
ظرف مواد غذایی فقط یک بدنه پلاستیکی نیست. بسته بندی می تواند از پلیمر اصلی، افزودنی ها، رنگ، پوشش، چسب، درب و اجزای دیگری تشکیل شده باشد که بعضی از آنها مستقیما یا به صورت غیرمستقیم با غذا ارتباط دارند. FDA برای موادی که در بسته بندی، نگهداری، حمل یا فرآوری غذا استفاده می شوند، چارچوب های نظارتی مشخصی دارد.
FDA اصطلاح Food Contact Substance یا FCS را برای ماده ای به کار می برد که به عنوان جزئی از مواد مورد استفاده در تولید، بسته بندی، حمل یا نگهداری غذا استفاده می شود و قرار نیست در خود غذا اثر فنی ایجاد کند.
چسب ها، برخی رنگ ها، آنتی اکسیدان ها و مواد تشکیل دهنده بسته بندی می توانند بسته به کاربرد در این حوزه قرار بگیرند. جدول زیر ارتباط اجزای مختلف یک بسته بندی با موضوع تماس غذایی را ساده تر نشان می دهد:
| بخش بسته بندی | ارتباط احتمالی با تماس غذایی |
| بدنه ظرف | ماده یا مواد تشکیل دهنده آن ممکن است با غذا تماس مستقیم داشته باشند |
| درب | سطح داخلی درب ممکن است با محتویات تماس داشته باشد |
| پوشش داخلی | می تواند بین محصول و سطح اصلی بسته بندی قرار گیرد |
| چسب | در برخی ساختارهای بسته بندی استفاده می شود |
| رنگ و افزودنی | بسته به محل و نحوه استفاده می تواند در بررسی مواد بسته بندی اهمیت داشته باشد |
| سایر اجزا | شرایط تماس و کاربرد واقعی تعیین کننده هستند |
Food Contact Substance، Food Contact Material و Food Contact Article چه تفاوتی دارند؟
این سه اصطلاح شبیه به هم هستند اما FDA میان آنها تفاوت قائل می شود. شناخت این تفاوت کمک می کند تصور نکنیم که بررسی یک ماده اولیه دقیقا معادل بررسی کل ظرف نهایی است.
براساس تعاریف FDA، Food Contact Substance یا FCS یک ماده مشخص مانند یک پلیمر یا آنتی اکسیدان است. Food Contact Material یا FCM ماده ای است که از یک یا چند FCS تشکیل شده و Food Contact Article محصول نهایی مانند بطری، فیلم بسته بندی یا سینی است که از آن ماده ساخته شده است.
به زبان ساده پلیمر یا افزودنی می تواند یک FCS باشد؛ ترکیب موادی که برای ساخت ظرف استفاده می شود FCM محسوب می شود و خود بطری یا ظرف نهایی Food Contact Article است. این تفکیک نشان می دهد که وضعیت یک ماده اولیه را نباید بدون بررسی سایر اجزا و شرایط استفاده به کل محصول نهایی تعمیم داد.
FDA مواد در تماس با غذا را چگونه بررسی می کند؟
در چارچوب FDA، صرف شناسایی نام یک ماده کافی نیست. کاربرد مورد نظر و شرایط استفاده نیز اهمیت دارند. فهرست رسمی مواد در تماس با غذا در 21 CFR مشخص می کند که مواد مختلف برای چه کاربردها و شرایطی مجاز شده اند و FDA تاکید می کند که مقررات مربوط به همان ماده باید برای تعیین وضعیت دقیق آن بررسی شوند.
شرایط استفاده نیز می تواند شامل نوع ماده غذایی و وضعیت دمایی باشد. FDA برای ارزیابی مواد در تماس با غذا، میان شرایطی مانند پرکنی در دمای محیط، نگهداری در یخچال، انجماد، پرکنی گرم و بعضی شرایط حرارتی دیگر تفاوت قائل می شود. مجاز بودن یک ماده در یک شرایط مشخص را نمی توان خودکار به تمام کاربردهای دیگر تعمیم داد.
21 CFR چیست و چه ارتباطی با بسته بندی دارد؟
مجموعه ای از مقررات فدرال ایالات متحده در حوزه هایی است که FDA با آنها ارتباط دارد. بخشی از این مقررات به مواد مورد استفاده در تماس با غذا اختصاص دارد.
برای مثال بخش های 174 تا 179 شامل موضوعاتی مانند افزودنی های غیرمستقیم غذایی، چسب ها و پوشش ها، اجزای کاغذ و مقوا، پلیمرها و برخی مواد کمکی هستند. FDA اعلام می کند اجزای مواد بسته بندی که مطابق مقررات مربوط در 21 CFR استفاده شوند، در همان کاربرد و شرایط مشخص شده تحت چارچوب مربوط قرار می گیرند.
Food Contact Notification یا FCN چیست؟
یکی از مسیرهای نظارتی FDA برای برخی مواد در تماس با غذا است. FDA این فرایند را برای بررسی پیش از عرضه برخی کاربردهای Food Contact Substance به کار می برد و فهرستی از FCNهای موثر را نیز منتشر می کند.
نکته مهم این است که یک FCN به صورت عمومی برای تمام مواد مشابه و تمام تولیدکنندگان قابل تعمیم نیست. FDA تصریح می کند که FCN موثر به تولید کننده یا تامین کننده مشخص، ماده مشخص و شرایط استفاده تعریف شده در همان Notification مربوط است. وجود FCN برای یک ماده مشابه، مدرکی برای نسبت دادن همان وضعیت به محصول تولید کننده دیگری نیست.
تفاوت FDA Approved، FDA Compliant و مناسب تماس با غذا چیست؟
این اصطلاحات در بازار گاهی به جای یکدیگر استفاده می شوند؛ در حالی که مفهوم یکسانی ندارند. به خصوص عبارت FDA Approved نباید به صورت عمومی روی هر ظرف یا ماده ای که الزامات مربوط به تماس غذایی را رعایت می کند، استفاده شود. جدول زیر تفاوت کلی این عبارت ها را نشان می دهد:
| اصطلاح | مفهوم کلی |
| FDA Approved | بیانگر نوع مشخصی از تایید FDA است و استفاده از آن به گروه محصول و فرایند قانونی مربوط بستگی دارد |
| FDA Compliant | معمولا برای بیان انطباق با الزامات یا مقررات قابل اعمال FDA در یک کاربرد مشخص استفاده می شود |
| مناسب تماس با مواد غذایی | بیان می کند محصول برای کاربرد تعریف شده در تماس با غذا در نظر گرفته شده است؛ مستندات و شرایط استفاده باید بررسی شوند |
| Food Contact Substance | ماده ای که در ساخت، بسته بندی، حمل یا نگهداری غذا استفاده می شود و قرار نیست اثر فنی در غذا ایجاد کند |
| FCN | Notification مربوط به یک FCS، تولیدکننده یا تامین کننده و شرایط استفاده مشخص |
آیا ظروف پلاستیکی باید FDA Approved باشند؟
نمی توان یک حکم کلی صادر کرد که هر ظرف پلاستیکی مورد استفاده برای مواد غذایی باید محصولی با عنوان FDA Approved باشد.
در مقررات تماس غذایی، وضعیت مواد و اجزای تشکیل دهنده بسته بندی و شرایط استفاده آنها اهمیت دارد و مسیرهای قانونی مختلفی برای مجاز بودن مواد وجود دارد.
هنگام بررسی یک ظرف پلاستیکی بهتر است به جای جستجوی صرف عبارت FDA Approved مشخص شود مواد تشکیل دهنده آن برای کاربرد مورد نظر تحت چه مقررات یا مجوزهایی قرار دارند و تولید کننده چه اطلاعات و مستنداتی برای همان محصول ارائه می کند.
آیا جنس پلاستیک برای اثبات مناسب بودن ظرف غذایی کافی است؟
خیر. اینکه یک ظرف از PET، PP یا پلیمر دیگری ساخته شده باشد، به تنهایی مناسب بودن آن برای تماس با مواد غذایی را ثابت نمی کند. FDA نیز وضعیت کلی Food Contact Material را وابسته به وضعیت مواد تشکیل دهنده آن می داند.
افزودنی ها، رنگ ها، مواد کمکی، نوع محتویات، دمای تماس و شرایط مصرف می توانند در ارزیابی بسته بندی اهمیت داشته باشند.
برای مثال مناسب بودن یک ساختار برای ماده غذایی خشک در دمای محیط لزوما به معنای مناسب بودن همان ساختار برای یک محصول چرب با پرکنی گرم نیست زیرا FDA نوع غذا و شرایط استفاده را در دسته های متفاوت بررسی می کند.
ظروف مناسب تماس غذایی در چه بسته بندی هایی کاربرد دارند؟
ظروف و بسته بندی های مناسب تماس غذایی در طیف گسترده ای از محصولات مورد استفاده قرار می گیرند. روغن خوراکی، نوشیدنی ها، مواد اولیه صنایع غذایی، سس ها، محصولات لبنی و بسیاری از مواد غذایی دیگر به بسته بندی متناسب با ویژگی های محصول و شرایط نگهداری خود نیاز دارند.
اما مناسب بودن یک ظرف برای یک کاربرد غذایی به معنای مناسب بودن آن برای تمام کاربردها نیست. برای مثال ظرفی که برای یک محصول غذایی و شرایط نگهداری مشخص انتخاب شده است، لزوما برای بسته بندی دارو، مواد شیمیایی یا استفاده در دماهای متفاوت مناسب نیست.
هنگام خرید ظروف برای بسته بندی مواد غذایی به چه نکاتی توجه کنیم؟
در خرید ظروف مرتبط با مواد غذایی، نام پلیمر یا درج یک عبارت کلی درباره FDA نباید تنها معیار تصمیم گیری باشد. خریدار باید بداند ظرف دقیقا برای چه محصول و چه شرایطی در نظر گرفته شده است و اطلاعات محصول را متناسب با همان کاربرد بررسی کند. پیش از انتخاب ظرف توجه به موارد زیر اهمیت دارد:
کاربرد اعلام شده ظرف
مشخص شود تولید کننده ظرف را برای چه نوع کاربردی عرضه می کند.
نوع محتویات
ویژگی های محصول غذایی و نحوه تماس آن با بسته بندی در نظر گرفته شود.
شرایط دمایی
دمای پرکنی، نگهداری و مصرف با مشخصات ظرف هماهنگ باشد.
درب و آب بندی
بدنه، درب و سایر اجزای در تماس با محصول به صورت یک سیستم بررسی شوند.
اطلاعات و مستندات محصول
برای کاربردهای حساس، اطلاعات قابل استناد مربوط به همان ظرف و مواد تشکیل دهنده آن دریافت شود.
شرایط حمل و نگهداری
نحوه انبارش و حمل بسته بندی پیش و پس از پر شدن در نظر گرفته شود.
تولید کننده
محصول از مجموعه ای انتخاب شود که مشخصات و کاربرد ظرف را به صورت شفاف اعلام می کند.
FDA در انتخاب ظروف بسته بندی چه اهمیتی دارد؟
اهمیت FDA در صنعت بسته بندی مواد غذایی به این موضوع برمی گردد که ایمنی تماس با غذا فقط به ظاهر، استحکام یا نام جنس ظرف محدود نیست.
ماده اولیه، افزودنی ها، اجزای مختلف بسته بندی، نوع ماده غذایی و شرایط استفاده همگی می توانند در تعیین وضعیت یک بسته بندی نقش داشته باشند.
هنگام بررسی یک ظرف نباید عبارت هایی مانند FDA Approved، FDA Compliant یا مناسب تماس غذایی بدون توجه به مفهوم و مستندات آنها پذیرفته شوند. برای کاربردهای مرتبط با بازار و مقررات ایالات متحده، منابع رسمی FDA و مقررات مربوط به همان ماده و شرایط استفاده، مرجع قابل اتکاتری برای بررسی وضعیت هستند.
سوالات متداول
FDA مخفف چیست؟
FDA مخفف Food and Drug Administration است. این سازمان دولتی در ایالات متحده در حوزه سلامت عمومی و نظارت بر گروه های مختلفی از محصولات، از جمله مواد غذایی، داروها، تجهیزات پزشکی و برخی موضوعات مرتبط با بسته بندی فعالیت می کند.
FDA چه ارتباطی با ظروف مواد غذایی دارد؟
مواد و اجزای تشکیل دهنده ظروف و بسته بندی که با غذا تماس دارند می توانند مشمول مقررات مرتبط با Food Contact Substances باشند. نوع ماده، کاربرد مورد نظر و شرایط استفاده در تعیین وضعیت آنها اهمیت دارد.
آیا FDA ظروف پلاستیکی را تایید می کند؟
استفاده از عبارت کلی تایید FDA برای همه ظروف پلاستیکی دقیق نیست. وضعیت قانونی مواد در تماس با غذا می تواند از مسیرهای مختلفی مانند مقررات 21 CFR یا FCN مشخص شود و باید ماده، تولیدکننده در موارد مربوط به FCN، کاربرد و شرایط استفاده بررسی شوند.
FDA Approved یعنی چه؟
FDA Approved اصطلاحی است که باید متناسب با نوع محصول و سازوکار قانونی مربوط به آن استفاده شود. رعایت الزامات مربوط به یک ماده در تماس با غذا الزاما به این معنی نیست که می توان کل ظرف را بدون توضیح بیشتر FDA Approved معرفی کرد.
FDA Compliant یعنی چه؟
این عبارت معمولا برای اشاره به انطباق با الزامات قابل اعمال FDA در یک کاربرد مشخص استفاده می شود. برای ارزیابی چنین ادعایی باید مشخص باشد کدام مقررات، ماده و شرایط استفاده مورد نظر هستند.
Food Contact Substance چیست؟
ماده ای است که به عنوان جزئی از مواد مورد استفاده در تولید، بسته بندی، حمل یا نگهداری غذا استفاده می شود و هدف آن ایجاد اثر فنی در خود غذا نیست.
FCN چیست؟
مخفف Food Contact Notification است و یکی از مسیرهای نظارتی FDA برای برخی مواد در تماس با غذا محسوب می شود. یک FCN موثر به ماده، تولید کننده یا تامین کننده و شرایط استفاده مشخص شده در همان Notification مربوط است.
آیا PP یا PET بودن ظرف به معنای مناسب بودن آن برای مواد غذایی است؟
خیر. نام پلیمر به تنهایی کافی نیست. مواد و افزودنی های تشکیل دهنده، نوع محصول غذایی، دما و شرایط استفاده نیز باید در ارزیابی ظرف در نظر گرفته شوند.
آیا ظرف مناسب مواد غذایی برای مواد شیمیایی هم مناسب است؟
لزومی ندارد. مناسب بودن یک ظرف برای تماس با ماده غذایی در شرایط مشخص را نمی توان به کاربرد شیمیایی، دارویی یا شرایط دمایی متفاوت تعمیم داد. هر کاربرد باید براساس ویژگی های محتویات و مشخصات واقعی بسته بندی بررسی شود.