شستشوی مخزن آب با تخلیه آب، خارج کردن رسوبات و آلودگی های قابل مشاهده، شستن سطوح داخلی، آبکشی کامل و در صورت نیاز ضدعفونی انجام می شود. شستشو و ضدعفونی یک کار نیستند؛ شستشو آلودگی، لجن و رسوبات را از سطح مخزن جدا می کند، در حالی که ضدعفونی برای کاهش آلودگی میکروبی پس از تمیزکاری انجام می شود.
در مخازن آب خانگی و ساختمانی، به ویژه مخازن پلی اتیلن، بهتر است تا جای ممکن عملیات نظافت از طریق دریچه و با ابزار دسته بلند یا تجهیزات مناسب انجام شود.
ورود فرد غیرمتخصص به داخل مخزن توصیه نمی شود؛ زیرا بعضی مخازن می توانند شرایط فضای بسته ایجاد کنند و خطر کمبود اکسیژن، تجمع بخارات مواد شیمیایی یا دشواری خروج داشته باشند.
در این مقاله از دسته مخازن و ذخیره سازی مرتبط با نصب، نگهداری و ایمنی از سری مقالات زرپلاست با ما همراه باشید.
تفاوت شستشو، رسوب زدایی و ضدعفونی مخزن آب چیست؟
این سه اصطلاح گاهی به جای یکدیگر استفاده می شوند، اما هر کدام مرحله و هدف متفاوتی دارند.
| فرایند | هدف اصلی | چه زمانی لازم است؟ |
| شستشوی مخزن آب | حذف گردوغبار، لجن و آلودگی سطحی | در نظافت دوره ای و هنگام مشاهده آلودگی |
| رسوب زدایی مخزن آب | جدا کردن رسوبات چسبیده به کف و دیواره | هنگام تشکیل لایه های رسوبی قابل مشاهده |
| ضدعفونی مخزن آب | کاهش آلودگی میکروبی پس از تمیزکاری | پس از آلودگی، توقف طولانی یا در شرایطی که گندزدایی لازم تشخیص داده شود |
چه زمانی مخزن آب نیاز به شستشو دارد؟
برای همه مخازن نمی توان یک فاصله زمانی ثابت تعیین کرد. کیفیت آب ورودی، میزان مصرف، شرایط نگهداری، وضعیت درپوش، مقدار رسوب و مدت توقف آب روی سرعت کثیف شدن مخزن تاثیر دارند.
به جای تکیه صرف بر تقویم، وضعیت مخزن را نیز بررسی کنید. وجود رسوب محسوس در کف، لایه لزج روی سطوح قابل دسترس، ورود آلودگی خارجی، باز ماندن درپوش، توقف طولانی مخزن یا آلودگی شناخته شده آب می تواند نیاز به نظافت را جلو بیندازد.
اگر آلودگی آب به مواد شیمیایی، سوخت یا مواد ناشناخته مشکوک است، شستشوی خانگی راه حل مطمئنی نیست و نباید تصور کرد کلر یا شوینده می تواند هر نوع آلودگی را برطرف کند.
قبل از شستشوی مخزن چه کارهایی انجام دهیم؟
قبل از شروع، زمان مناسبی انتخاب کنید که ساختمان کمترین وابستگی را به آب ذخیره شده داشته باشد. سپس ورودی آب را ببندید، پمپ و تجهیزات مرتبط را مطابق دستور سازنده از مدار خارج کنید و برای تخلیه آب برنامه داشته باشید.
اگر مخزن به سیستم پیچیده پمپ، فیلتر یا تجهیزات تصفیه متصل است، قطع و راه اندازی مجدد آن را بدون شناخت سیستم انجام ندهید.
در همین مرحله وضعیت دریچه دسترسی، درپوش، اتصالات و امکان مشاهده کف مخزن را بررسی کنید. دسترسی مناسب برای نظافت یکی از ویژگی هایی است که هنگام انتخاب یک مخزن آب پلی اتیلن نیز باید در کنار ظرفیت و ابعاد مورد توجه قرار گیرد.
وسایل مورد نیاز برای تمیز کردن تانکر آب
برای یک نظافت معمولی ممکن است به این وسایل نیاز داشته باشید:
- دستکش مقاوم و عینک محافظ
- برس تمیز و مناسب با دسته بلند
- شلنگ آب
- سطل یا وسیله مناسب برای جمع کردن رسوبات
- پمپ تخلیه، در صورتی که آب از کف مخزن کاملا خارج نمی شود
- شوینده مناسب سطوح در تماس با آب آشامیدنی، در صورت نیاز
- تجهیزات اندازه گیری دقیق، اگر قرار است ماده ضدعفونی کننده طبق دستور معتبر استفاده شود.
مراحل شستشوی مخزن آب
بخش اصلی کار باید با یک ترتیب مشخص انجام شود. حذف یک مرحله و رفتن مستقیم سراغ وایتکس یا سایر مواد شیمیایی، شستشوی اصولی محسوب نمی شود.
مخزن را از مدار خارج کنید
ابتدا ورود آب به مخزن را متوقف کنید. اگر مخزن به پمپ متصل است، تجهیزات برقی مرتبط باید به شکل ایمن از مدار خارج شوند. هدف این است که هنگام نظافت، مخزن دوباره پر نشود و پمپ نیز بدون آب کار نکند.
آب باقی مانده را تخلیه کنید
آب مخزن را از مسیر تخلیه مناسب خارج کنید. اگر خروجی معمولی بالاتر از کف قرار گرفته باشد، ممکن است مقداری آب و رسوب در پایین مخزن باقی بماند. در این شرایط می توان از روش تخلیه متناسب با طراحی مخزن استفاده کرد.
رسوبات و ذرات درشت را خارج کنید
پس از تخلیه آب، کف مخزن را بررسی کنید. گل، شن، ذرات معلق ته نشین شده و رسوبات جدا شده باید پیش از شستشوی نهایی خارج شوند. در این مرحله هنوز هدف ضدعفونی نیست؛ ابتدا باید آلودگی فیزیکی حذف شود.
دیواره و کف را تمیز کنید
با برس مناسب و دسته بلند، قسمت های قابل دسترس کف و دیواره را تمیز کنید. به محل اتصال دیواره و کف، اطراف خروجی و نقاطی که رسوب در آنها جمع شده است توجه بیشتری داشته باشید.
در صورت نیاز از شوینده مناسب استفاده کنید
انتخاب مواد شوینده مناسب مخزن آب اهمیت زیادی دارد؛ چون مخزن دوباره برای نگهداری آب مصرفی استفاده خواهد شد. ماده ای انتخاب کنید که برای سطح و کاربرد مورد نظر مناسب باشد و دستور مصرف مشخصی داشته باشد.
مخزن را کاملا آبکشی کنید
پس از برس کشیدن و جدا شدن آلودگی ها، کف و دیواره مخزن را با آب تمیز آبکشی کنید. آب و رسوبات خارج شده را تخلیه کنید و آبکشی را تا جایی ادامه دهید که اثری از کف، شوینده و ذرات جدا شده باقی نماند.
این مرحله نباید سرسری انجام شود؛ باقی ماندن ماده شوینده در مخزنی که قرار است آب مصرفی را نگهداری کند قابل قبول نیست.
ضدعفونی مخزن آب چگونه انجام می شود؟
ضدعفونی مرحله ای جدا از شستشو است و باید پس از حذف آلودگی های فیزیکی انجام شود. کلرزنی یکی از روش های رایج گندزدایی مخازن است، اما مقدار ماده مصرفی را نمی توان بدون توجه به نوع محصول، درصد هیپوکلریت سدیم، حجم مخزن و هدف گندزدایی با یک عدد ثابت مشخص کرد.
برای مثال، CDC برای ضدعفونی ظروف ذخیره آب در شرایط مشخص، سفید کننده بدون رایحه با غلظت ۵ تا ۹ درصد هیپوکلریت سدیم را مبنای دستور خود قرار می دهد. WHO نیز دستور کلرزنی مخازن را در راهنمای آب، بهداشت و سلامت در شرایط اضطراری ارائه کرده است. این دستورها برای شرایط و مواد مشخص تدوین شده اند و نباید اعداد آنها بدون تطبیق، به هر مخزن خانگی و هر سفیدکننده موجود در بازار تعمیم داده شود.
بنابراین اگر ضدعفونی شیمیایی لازم است:
- حجم واقعی مخزن را مشخص کنید.
- نام ماده و درصد ماده فعال روی برچسب را بررسی کنید.
- فقط از دستور معتبر متناسب با همان ماده و کاربرد استفاده کنید.
- زمان تماس ذکرشده در همان دستور را رعایت کنید.
- محلول را به شکل ایمن تخلیه کنید.
- مخزن را طبق دستور آبکشی و برای استفاده مجدد آماده کنید.
شستشوی مخزن آب بدون ورود به آن
در بسیاری از مخازن خانگی اساسا نیازی نیست شخص وارد مخزن شود. برس دسته بلند، شلنگ یا تجهیزات شستشوی مناسب می توانند بخش زیادی از عملیات را از طریق دریچه انجام دهند.
برای این کار ابتدا مخزن را تخلیه کنید، رسوبات قابل دسترس را خارج کنید و با برس دسته بلند سطوح داخلی را تمیز کنید.
سپس با آب، آلودگی جدا شده را به سمت خروجی هدایت و تخلیه کنید. در مخازنی که دسترسی دشوار دارند، استفاده از تجهیزات تخصصی گزینه منطقی تری از ورود فرد به داخل مخزن است.
ورود فرد غیرمتخصص به داخل مخزن توصیه نمی شود. فضای داخلی بعضی مخازن می تواند در تعریف فضای بسته قرار گیرد و خطرات تنفسی، شیمیایی و امکان دشوار شدن خروج را ایجاد کند. استفاده از سفیدکننده در چنین فضایی خطر را بیشتر می کند.
رسوب زدایی مخزن آب چگونه انجام می شود؟
رسوبات نرم و ذرات ته نشین شده معمولا با تخلیه، آب و برس مناسب جدا می شوند. اگر رسوب سخت و چسبیده باشد، نباید بلافاصله سراغ اسید یا جرم گیر قوی رفت؛ به ویژه در مخزن پلی اتیلن و مخزنی که برای آب آشامیدنی استفاده می شود.
ابتدا نوع رسوب و توصیه سازنده مخزن بررسی شود. اگر برای جدا کردن رسوب به ماده شیمیایی تخصصی نیاز است یا رسوب گسترده و غیرعادی مشاهده می شود، استفاده از متخصص انتخاب امن تری است.
چه زمانی شستشوی مخزن را به متخصص بسپاریم؟
همه مخازن برای نظافت خانگی مناسب نیستند. جدول زیر تصمیم گیری را ساده تر می کند.
| وضعیت مخزن | اقدام مناسب | نیاز به متخصص |
| رسوب سطحی و دسترسی مناسب از دریچه | تخلیه، برس دسته بلند و آبکشی | معمولا خیر |
| رسوب سخت و گسترده | بررسی نوع رسوب و روش پاکسازی | بهتر است |
| نیاز به ورود به داخل مخزن | ورود شخصی انجام نشود | بله |
| آلودگی میکروبی مشکوک یا تکرارشونده | بررسی علت و روش گندزدایی | توصیه می شود |
| تماس آب با سوخت یا ماده شیمیایی ناشناخته | مصرف آب متوقف شود | بله |
| مخزن بزرگ با دسترسی دشوار | استفاده از تجهیزات تخصصی | بله |
| آسیب، ترک یا مشکل در اتصالات | شستشو مشکل اصلی را حل نمی کند | بررسی فنی لازم است |
اشتباهات رایج هنگام شستشوی منبع آب پلاستیکی
چند اشتباه می تواند نتیجه شستشو را خراب کند یا حتی خطر ایجاد کند:
- ریختن وایتکس در مخزن کثیف و تصور اینکه دیگر نیازی به شستشو نیست
- مخلوط کردن سفید کننده با اسید، آمونیاک یا سایر شوینده ها
- استفاده از مقدار تقریبی ماده ضدعفونی کننده بدون بررسی درصد ماده فعال
- استفاده از سیم، ابزار تیز یا مواد ساینده شدید روی مخزن پلی اتیلن
- باقی گذاشتن شوینده روی دیواره و پر کردن مستقیم مخزن
- تمیز کردن کف مخزن و نادیده گرفتن اتصالات و مسیرهای مرتبط
- ورود فرد غیرمتخصص به مخزن
- بازگرداندن مخزن به مدار پیش از پایان آبکشی و بررسی نهایی
بعد از شستشو چه مواردی را بررسی کنیم؟
قبل از پر کردن کامل مخزن، مطمئن شوید رسوب و بقایای شوینده باقی نمانده است. درپوش را تمیز و درست بسته کنید و اتصالاتی را که هنگام کار باز یا بسته شده اند بررسی کنید.
پس از بازگرداندن سیستم به مدار، وضعیت پمپ و جریان آب نیز باید کنترل شود. اگر پس از نظافت همچنان تغییر غیرعادی در بو، رنگ یا کیفیت آب مشاهده می شود، مسئله را صرفا با اضافه کردن مواد ضدعفونی کننده بیشتر پنهان نکنید؛ منبع آلودگی باید بررسی شود.
انتخاب روش مناسب برای شستشوی مخزن آب
روش مناسب به وضعیت واقعی مخزن بستگی دارد. برای آلودگی و رسوب معمولی، تخلیه، تمیزکاری مکانیکی، آبکشی و در صورت نیاز ضدعفونی کنترل شده مسیر اصلی است. اگر مخزن دسترسی دشوار دارد، آلودگی ناشناخته است، رسوبات به سادگی جدا نمی شوند یا انجام کار مستلزم ورود به فضای داخلی است، ادامه کار توسط فرد غیرمتخصص تصمیم مناسبی نیست.
در کنار نظافت دوره ای، انتخاب مخزنی با سطح داخلی مناسب، درپوش مطمئن و دسترسی مناسب برای بازرسی و شستشو، نگهداری آینده را ساده تر می کند.
برای بررسی مدل ها و ظرفیت های مختلف مخزن پلی اتیلن می توانید محصولات زرپلاست را مشاهده و متناسب با فضای نصب و مصرف ساختمان انتخاب کنید.
سوالات متداول
آیا می توان مخزن آب را با وایتکس ضدعفونی کرد؟
در شرایط مشخص می توان از محصولات حاوی هیپوکلریت سدیم برای گندزدایی استفاده کرد؛ اما غلظت ماده فعال، حجم مخزن، هدف ضدعفونی و دستور معتبر باید مشخص باشند. وایتکس معطر یا محصولی با ترکیبات نامشخص انتخاب مناسبی نیست.
آیا شستشوی مخزن آب بدون تخلیه امکان پذیر است؟
برای شستشوی واقعی و خارج کردن رسوبات کف، تخلیه مخزن معمولا ضروری است. اضافه کردن ماده ضدعفونی کننده به آب موجود، جای حذف فیزیکی رسوبات و آلودگی های چسبیده را نمی گیرد.
هر چند وقت یک بار باید مخزن آب را بشوییم؟
فاصله نظافت به کیفیت آب ورودی، میزان رسوب، شرایط مخزن و نحوه بهره برداری بستگی دارد. به جای تعیین یک عدد ثابت برای همه ساختمان ها، مخزن باید دوره ای بازدید شود و در صورت مشاهده رسوب، آلودگی یا وقوع شرایط غیرعادی، نظافت زودتر انجام شود.
آیا برای شستشو باید وارد مخزن آب شویم؟
خیر. ورود فرد غیرمتخصص توصیه نمی شود. در بسیاری از مخازن می توان با برس دسته بلند، شلنگ و تجهیزات مناسب نظافت را از طریق دریچه انجام داد. اگر تمیزکاری بدون ورود ممکن نیست، کار را به افراد آموزش دیده بسپارید.
آیا سرکه یا اسید برای رسوب زدایی مخزن مناسب است؟
استفاده خودسرانه از مواد اسیدی برای مخزن آب آشامیدنی توصیه نمی شود. سازگاری ماده با جنس مخزن و امکان حذف کامل باقی مانده آن باید مشخص باشد. ضمن اینکه مواد اسیدی هرگز نباید با سفید کننده حاوی کلر مخلوط شوند.
آیا مخزن پلی اتیلن هم به شستشو نیاز دارد؟
بله. جنس پلی اتیلن نیاز به نظافت را حذف نمی کند. رسوبات و ذرات موجود در آب می توانند در کف مخزن پلی اتیلن نیز جمع شوند؛ بنابراین وضعیت مخزن باید بررسی و در زمان مناسب تمیز شود.